تبلیغات
دانستنی های آتش نشانی - تئوری حریق

امروز:

تئوری حریق

                                                                         تعریف احتراق

  احتراق عبارت است از ترکیب یک ماده سوختنی با اکسیژن که در نتیجه این عمل یک سری از مولکول ها به مولکول های دیگر و یا اتم های سازنده خود تبدیل می شوند . در اثر سوختن اکثر مواد آلی ( هیدروکربن ها ) دی اکسید کربن و آب و حرارت تولید می شود .


     درجه حرارت اشتعال(دمای خود به خود سوزی)

درجه حرارت اشتعال یک ماده ( جامد ، مایع ، گاز ) عبارت است از کمترین درجه حرارت لازم که سبب اشتعال ماده بدون احتیاج به عنصر حرارت زا ( منبع جرقه و آتش ) می شود . درجه حرارت اشتعال به عوامل زیر بستگی دارد :

1)     مقدار درصد بخاراتی که از جسم قابل اشتعال حاصل می شود . ( فشار بخار )

2)     مقدار درصد اکسیژن موجود

3)     درجه حرارت و مدت زمانی که جسم در آن محیط قرار گرفته است .

4)     وجود کاتالیزور ( تسریع کننده واکنش )

5)     نوع حرارت موجود ( مستقیم ، غیر مستقیم )

                                                                   نقطه شعله زنی

 نقطه شعله زنی یک مایع عبارت است از درجه حرارتی که در آن مایع ، بخارات کافی جهت تشکیل یک مخلوط قابل اشتعال با هوا در سطح خود تولید نماید . در نقطه شعله زنی در صورت وجود منبع آتش زنه برای یک لحظه شعله موقت ایجاد شده ولی ادامه و گسترش نخواهد داشت و بلافاصله خاموش می شود .


نقطه آتش ( نقطه اشتعال )

 حداقل حرارتی که در آن یک سوخت مایع با سرعت کافی ، تولید بخار جهت ادامه اشتعال بنماید را نقطه آتش گویند . نقطهآتش معمولاً چند درجه  بالاتر از نقطه شعله زنی است . قابل ذکر است حریق در مایعاتی که دمای آنها به طور قابل توجهی کمتر از نقطه شعله زنی است می تواند در  مجاورت شعله یا منبع آتش واقع گردد و گسترش یابد . در این شرایط شعله یا منبع آتش خود موجب گرم شدن سطح مایع شده و بدین جهت دمای آن به بالاتر از نقطه آتش خواهد رسید .


                                                                         احتراق کامل و ناقص

 احتراق کامل هنگامی است که تمام عناصر موجود در سوخت به بالاترین حد اکسیداسیون خود برسند ولی اگر تعدادی از مواد قابل اکسید شدن در سوخت باقی بماند یا همراه دود برده شوند احتراق ناقص صورت گرفته است و در این حالت مقداری از انرژی تلف شده است .


                                                                                    شعله

سوختن اکثر مواد یک واکنش اکسیداسیون حرارت زا ( اکزوترمیک ) بوده و انرژی حاصل از واکنش به صورت گرما آزاد می شود . اگر طول موج انرژی آزاد شده در ناحیه طیف مرئی قرار داشته باشد شعله خواهیم داشت و قابل رؤیت خواهد بود به عبارت دیگر عمل احتراق وقتی با شعله همراه است که :

الف ) واکنش اکسیداسیون سریع باشد .

ب ) عنصری که با اکسیژن ترکیب می شود به بخار تبدیل شده باشد ، در غیر این صورت شعله نخواهیم داشت .


                                                                                ارتفاع شعله

 ارتفاع شعله تابع مقدار تولید مولکول آزاد از سطح ماده سوخت می باشد . هر چه تولید مولکول آزاد بیشتر و سریعتر صورت گیرد ناچاراً مولکول ها باید مسافت بیشتری طی کنند تا خود را به اکسیژن هوا برسانند لذا ارتفاع شعله بالا می رود . در سوخت های مایع این میزان بسیار زیاد است ، در چوب کمتر و در زغال به حداقل می رسد و در فلزات قابل اشتعال غیر محسوس است .


                                                     واکنش بدن انسان نسبت به حرارت

           کنترل درجه حرارت باید به کمک تهویه انجام گیرد و قبل از خروج اشخاص از ساختمان نباید برای پائین آوردن درجه حرارت به روی آتش آب پاشید و تصور حرارت تولید شده از حریق برای اکثر مردم خیلی وحشتناک است در حالی که حرارت آخرین عاملی است که باعث مرگ می شود و معمولاً اشخاص قبل از تأثیر حرارت هلاک می شوند . بدن انسان گرمای خشک را تا حدود 120 درجه سانتیگراد حدود 15 دقیقه می تواند تحمل کند در صورتی که دمای مرطوب را تا 70 درجه سانتیگراد بیشتر نمی تواند تحمل نماید . به علت ظرفیت بالای گرمایی ویژه آب ، آب مقدار زیادی از گرمای محیط را در خود جذب می کند ( بخار آب ) و مخاط نای و نایژه و غیره قادر به خنک کردن آن نیستند و در نتیجه مخاط ریوی می سوزند و در نتیجه جراحات ترمیم ناپذیر به وجود می آید و پوست بدن در مدت 30 ثانیه خشک می شود .


                                                                    مراحل احتراق

 مراحل احتراق یا چگونگی سوختن یک ماده همیشه یکسان و یک شکل نیست . سوخت های مختلف نیز هر یک با مشخصاتی خاص بر توسعه حریق اثر می کنند اما وضع درجه حرارت نسبت به زمان همواره به این شکل است که از نقطه اشتعال آزاد می شود ، به تدریج تحت شرایطی بالا می رود ، با رسیدن به حد نهایی غالباً تا حدودی ثابت می ماند و پس از کم شدن مقدار سوخت ، سیر نزولی را طی می کند . مهم اینجاست که بالا رفتن حرارت به مقدار سوخت بستگی ندارد و تابع شرایط فیزیکی و شیمیایی آن است . مرحله ای که آتش رشد می یابد مقطعی حساس است و از لحاظ بکارگیری اقدامات مؤثر مبارزه با حریق اهمیت اساسی دارد . باید بتوان خیلی زود از وجود آتش مطلع شد تا زمان مورد نیاز برای فرار اشخاص و فعالیت مأموران آتش نشانی هدر نرود .


                                                          شعله ور شدن یا گر گرفتن

شعله ور شدن به مرحله ای گفته می شود که آتش با یک حرکت سریع و همه جانبه تمامی مواد سوختنی و فضا را یکپارچه مشتعل می کند . این عمل زمانی اتفاق می افتد که درجه حرارت در زیر 100 به 430 تا 650 درجه سانتیگراد برسد یعنی فاصله زمانی که بین اشتعال اولیه و شعله ور شدن موجود است از لحاظ خارج نمودن اشخاص و اجرای عملیات به موقع آتش نشان دارای اهمیت می باشد .


                                                               منابع بروز آتش سوزی

1)     شعله های باز مانند کبریت ، چراغ ها و جوشکاری

2)     نقص فنی در کلیه وسایل برقی مورد مصرف

3)     گرم شدن زیاد از حد مواد ( رسیدن به نقطه آتش )

4)     صفحات گرم ( انرژی تشعشعی )

5)     آتش گرفتن خود به خود ( خود به خود سوزی )

6)     جرقه ( جوشکاری ، برشکاری )

7)     الکتریسیته ساکن

8)     اصطحکاک

9)     صاعقه

10) انفجارات

11) انتقال حرارت

12) واکنش های شیمیایی

13) فلزات قابل اشتعال

14) نور خورشید

15) فشار

16) گرفتن بار بیش از اندازه

17) وسایل برقی حرارت زا

18) اتصال برق


                                                                 طرق مختلف انتقال حرارت

الف) انتقال حرارت به طریق هدایت

ب) انتقال حرارت به طریق جابجایی

ج) انتقال حرارت به طریق تشعشع


                                                        انتقال حرارت به طریق هدایت

 به طوری که می دانید حرارت از یک جسم که دارای درجه حرارت بالاتر می باشد به جسمی که دارای درجه حرارت پائین تری است منتقل می گردد به همین ترتیب حرارت در یک جسم از نقطه گرمتر به نقطه سردتر حرکت می کند در این روش اتم ها و مولکول ها بدون اینکه تغییر مکان دهند گرما را منتقل می نمایند .


                                                        انتقال حرارت به طریق جابجایی

در این طریق حرارت به وسیله جریان هوا از محلی به محل دیگر منتقل می شود در عمل جابجایی ، هوا در اثر گرم شدن منبسط شده و در نتیجه جرم حجمی آن کمتر شده و به سمت بالا حرکت می نماید و در قسمت پائین دوباره هوای تازه جایگزین می گردد .


انتقال حرارت به طریق تشعشع یا تابش

در این طریق انرژی گرمایی به صورت امواج الکترو مغناطیس مانند امواج رادیویی ، نوری و اشعه ایکس انتقال می یابد . سرعت انتقال امواج تشعشعی در خلأ مانند سرعت نور می باشد این امواج در صورت برخورد با اجسام یا جذب شده ، یا منعکس شده و یا از آن عبور می نماید .


مثلث آتش

آتش نتیجه یک واکنش شیمیایی است که از ترکیب اکسیژن ، حرارت و یک ماده قابل اشتعال به دست می آید . بدین طریق که اکسیژن با کربن اجسام ترکیب شده و تولید دی اکسید کربن و گاهی هم تولید منواکسید کربن نموده و در اثر این فعل و انفعال شعله و حرارت تولید می نماید . امروز در تمام دنیای پیش رفته جهت تبادل اطلاعات و افکار در خصوص مسائل آتش نشانی رابطه کامل موجود است و علامت مخصوص آتش نشانی که عبارت از یک مثلث می باشد ، برای کلیه آتش نشانی های دنیا شناخته شده و تقریباً بصورت علامت بین المللی درآمده است . چنانچه سه عامل ( اکسیژن ، حرارت و ماده سوختنی ) را در کنار یکدیگر قرار دهیم مثلثی پدید می آید که آن را مثلث آتش گویند . البته اخیراً واکنش های زنجیره ای نیز به مجموعه یاد شده اضافه و در واقع این مجموعه چهار وجهی ( هرم آتش ) می باشد .

مواد سوختنی قابل اشتعال در طبیعت به سه حالت جامد ، مایع و گاز موجود می باشد و معمولاً سوختن هر ماده قابل اشتعال با شعله همراه است و شعله نیز در اثر سوختن یک گاز یا بخار قابل اشتعال بوجود می آید . بنا براین کلیه مواد قابل اشتعال در حالت مایع و جامد می بایست با دریافت حرارت به گاز قابل اشتعال تبدیل شوند تا احتراق حاصل شود و آتش سوزی ادامه پیدا کند .

 

 

 

 

 


طریق اطفاء یا خاموش کردن آتش

 هر گاه یکی از چهار عاملی که تشکیل دهنده چهار وجهی آتش بوده و ضروری برای انجام عمل احتراق می باشد را از میان برداریم هرم آتش ناقص شده و فرو می ریزد و عمل احتراق متوقف خواهد شد . این عمل را می توانیم با برداشتن مواد قابل اشتعال یا ماده سوختنی یعنی جلوگیری از تغذیه حریق و یا جلوگیری از رسیدن اکسیژن کافی به آتش با استفاده از گازهای خنثی و یا تقلیل درجه حرارت با استفاده از عوامل خنک کننده یا برهم زدن واکنش زنجیره ای با استفاده از مواد شیمیایی ضد ترکیب انجام دهیم که در هر صورت آتش سوزی کنترل و متوقف خواهد شد . پس با توجه به مطالب فوق به چهار طریق می توان آتش سوزی را خاموش نمود :

1)     تقلیل درجه حرارت بوسیله سرد کردن

2)     کاهش درصد اکسیژن بوسیله گازهای خنثی

3)     قطع یا دور ساختن مواد سوختنی به وسیله جدا سازی

4)     قطع واکنش های زنجیره ای سوختن


طبقه بندی آتش سوزی ها

1)     آتش سوزی های خشک

2)     آتش سوزی مایعات قابل اشتعال

3)     آتش سوزی گازهای قابل اشتعال

4)     آتش سوزی وسایل برقی

5)     آتش سوزی فلزات قابل اشتعال


آتش سوزی های خشک ( گروه A )

 این طبقه از آتش سوزی ها موادی را شامل می شود که پس از سوختن از خود خاکستر باقی می گذارند مانند فراورده های چوبی ، پنبه ای ، پشمی ، لاستیکی ، پلاستیکی و انواع مختلف پارچه های مصنوعی ، حبوبات ، غلات و غیره .برای خاموش نمودن این آتش سوزی ها بهترین روش ، سرد کردن و مؤثرترین وسیله آب می باشد .


آتش سوزی مایعات قابل اشتعال ( گروه B )

خطر آتش سوزی مایعات قابل اشتعال بستگی مستقیم به خاصیت تبخیر شدن آنها دارد که در اثر دریافت حرارت از محیط یا یک منبع حرارتی دیگر ، گاز کافی برای اختلاط با هوا تولید و مخلوط قابل اشتعال یا انفجار را مهیا سازند . باید توجه داشته باشیم که در آتش سوزی مایعات وسعت آتش سوزی به سطح مایع بستگی دارد . بهترین خاموش کننده برای مایعات ، اگر حریق در سطح کوچکی باشد پودرهای شیمیایی و اگر در سطح بزرگتری باشد کف مکانیکی است . اطفاء حریق مایعات شامل قطع نمودن منبع سوختی ، قطع هوا به روشهای مختلف ، سرد نمودن مایع جهت جلوگیری از تجزیه شدن آن و یا استفاده توأم از روشهای فوق می باشد .


آتش سوزی گازهای قابل اشتعال ( گروه B )

هر گازی می تواند خطرناک باشد ، حتی هوای فشرده داخل سیلندرها ، زیرا اگر حرارت به سیلندر برسد فشار داخل آن بالا رفته و ممکن است آن را منفجر نماید .

 برای خاموش کردن آتش سوزی گازهای قابل اشتعال لازم است ابتدا اطراف مخازن گاز را با توجه به نوع آتش سوزی خاموش نمود . در صورتی که نتوانیم به وسیله بستن شیر گاز و یا وسایل کمکی دیگر از خروج گاز جلوگیری نمائیم از خاموش کردن خود سیلندر گاز پس از خاموش کردن اطراف آن خوددراری نمائید تا زمانی که وسایل انتقال مخزن و یا جلوگیری از خروج گاز آماده گردد . علت خودداری از خاموش کردن مخزن می توان انفجار مخزن در اثر جرقه های احتمالی ذکر نمود .


آتش سوزی وسایل برقی ( گروه C )

 به لحاظ اینکه الکتریسیته علیرغم تمام مزایا خطراتی را هم دربر دارد لازم است عموم مصرف کنندگان با آگاهی از اصول اولیه آن و شناخت خطرات وسایل الکتریکی که با آنها سر و کار دارند خود را از خطرات ناشی از الکتریسیته و خصوصاً خطر آتش سوزی آنها مصون نگه دارند .

بهترین راه جهت خاموش کردن آتش سوزی وسایل برقی آن است که ابتدا جریان برق را قطع کنیم و سپس اقدام به عملیات اطفاء حریق نمائیم . اگر آتش سوزی در وسیله برقی باشد پس از قطع جریان آتش سوزی تبدیل به گروه A شده و باید همانند گروه اول با آن برخورد نمائیم اما اگر آتش سوزی در مولد برق باشد تبدیل به گروه B شده و باید همانند گروه دوم با آن برخورد نمائیم ولی همواره باید به این نکته توجه داشت که وسایل برقی از حساسیت ویژه ای برخوردارند و چنانچه جهت اطفاء این گونه آتش ها از آب یا خاموش کننده های مشایه استفاده شود ممکن است وسایل مذکور غیر قابل استفاده گردد . در این مورد بهتر است از خاموش کننده های گازی مانند CO2 استفاده شود .


آتش سوزی فلزات قابل اشتعال ( گروه D )

این گونه فلزات دارای خاصیت اشتعال شدید می باشند و در موقع آتش سوزی با نور خیره کننده ای می سوزند . برای خاموش کردن آتش سوزی ناشی از این فلزات از ماسه 100% خشک و پودر خشک شیمیایی مخصوص فلزات استفاده می گردد . این آتش سوزی ها ممکن است غالباً در آزمایشگاه ها و مراکز تهیه مواد شیمیایی روی دهد .


نوشته شده در : 1388/10/8  توسط : احمدرضا نویدخواه.    نظرات() .

ankle an foot pain
1396/04/7 20:16
Wonderful blog! I found it while searching on Yahoo
News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News?

I've been trying for a while but I never seem to
get there! Many thanks
foot pain identifier
1396/04/6 18:31
I am so happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the
random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this
greatest doc.
celestepain.soup.io
1396/02/30 20:14
Wow, this paragraph is nice, my younger sister is analyzing these
things, thus I am going to tell her.
Maya
1396/02/25 03:13
Generally I don't read article on blogs, but I wish to say that this write-up very forced me to check out and do it!

Your writing style has been surprised me. Thanks, quite nice post.
BHW
1396/01/22 13:58
I loved as much as you'll receive carried out right here.
The sketch is tasteful, your authored material stylish.
nonetheless, you command get got an nervousness over that you wish be delivering the following.
unwell unquestionably come more formerly again since exactly
the same nearly very often inside case you shield this hike.
یوسف
1395/09/25 00:17
مطالب بسیارعالی بود تشکرازمطالب مفیدتان
محبوبه
1395/08/27 13:02
با سلام یك سوال داشتم ممنون می شم راهنماییم كنید - لوله پكیج دیواری ما طوری از ساختمان بیرون آمده كه به دیوار بغل خود كه با ورق حلب پوشش داده شده نزدیك است . ورق حلب در اثر این حرارت رنگ خودش رو ( به اندازه 30 سانتیمتر) ز دست داده حال اینكه پشت این ورق ، چوب نصب شده می خواستم ببینم آیا امكان داره حرارت خروجی از لوله پكیج با گرم كردن حلب ، چوب را بسوزاند - آیا بهتر است از یك عایق حرارتی روی حلب استفاده كنیم ؟ با تشكر
محمد
1395/08/20 20:30
عالیه[
رحمان
1395/07/19 23:19
باسلام من دنبال منابع برای شرکت توی ازمون کارشناسان رسمی دادگستری هستم ایا امکانش هست به من کمک کنید . باتشکر
رحمان
1395/07/19 23:17
باسلام من دنبال منابع برای شرکت توی ازمون کارشناسان رسمی دادگستری هستم ایا امکانش هست به من کمک کنید . باتشکر
Majid
1394/12/26 11:57
مطالبتون عالی عالی عالی
حمید
1394/07/25 23:45
من چون خودم اتش نشانم لذت بردم از مطالبتون ولی اگه کامل تر بشه بهتره هنوز جا داره مطالبشو اضافه کنید:-P
1394/05/18 15:27
سلام.لطفا بفرمایید درجه حرارت هوا در حریق منزل حدودا به چند می رسه؟
1394/02/24 10:51
سلام دوست عزیز مطالبتون جامع بود
ب نظرم اگر از عکس بیشتری استفاده کنید درک ان بیشتر خواهد بود.
رضا
1393/11/13 08:43
دست شما درد نکند لطفا اگر امکان دارد دمای خود اشتعالی ویا خود به خود سوری پنبه را برام ارسال کنید. ممنون
سعید
1393/08/22 14:00
عالی بود
رضا
1393/07/11 13:45
عالی بود ولی اگه متن زیاد بود خیلی عالی میشد به هر حال ممنون
1393/07/6 19:28
عالی بود؟؟
1393/02/30 12:23
خسته نباشید
hasrat a
1393/02/25 20:24
خوبه ولی در مورد 4وجهی اتش مطلب بذارین ممنون:(
محمدعلی باباگلی
1392/12/17 09:34
09112241810مطالب بسیار اموزنده وخوب است وباعث بالابردن اطلاعات عمومی میشود فقط اگر امكان دارد دستور كپی پیست مطالبب در ورود را فراهم نمایید.با تقدیم احترامات
1392/11/7 21:38
سلام ، آموزش مطالب علمی ، همیشه جالب بوده مخصوصاً مطالبی که نیاز همگانی به آن وجود داشته و مبتلا به همگان میباشد . دستتان درد نکند و خدا قوت .
محمود
1392/09/24 17:22
سلام خیلی عالی بود ممنون
اموزش وپرورش خفر
1392/08/18 16:27
اگر کمی کامل تر بود خیلی بهتر بود با تشکر اموزش و پرورش خفر
soli
1392/05/13 03:30
مطالبتون در حد خودش خوب بود و از اینکه ذوستان ابراز علاقه کردن برای این شغل خوشحالم .
رسول
1391/12/21 17:13
با سلام . مطالب خوب ومفیدی بود . شما مطلبی در باره ایمنی حمل نقل ترانزیت بین المللی دارید ممنون میشم توی سایت بگذارید موفق وپیروز با شید.
ت ک ز ش ح
1391/06/3 01:13
سلام وبلاگ خیلی مفیدی دارید خوشحال میشم با هم تبادل لینک کنیم.
1390/01/12 18:35
سلام
ممنون از مطالب مفیدی که گذاشتید
موفق باشید
joojoo
1389/07/9 14:40
ببخشید چشم کور شد تا خوندم مطلبو ولی کمک کرد.
تشکر
hasti
1388/10/9 18:42
من آتش نشان داوطلب خانوم هستم و عاشق این شغل هستم و امیدوارم یه روزی خانوم ها رو هم استخدام کنند.مطالبتون عالیه ممنون. به امید موفقیت شما عاشقان آتش نشان .موفق باشید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر